Verwarmende en verkoelende voeding volgens Ayurveda

Een kom warme havermout op een koude ochtend voelt anders dan een frisse salade. En een maaltijd die midden in de zomer heerlijk valt, kan in de winter ineens helemaal niet zo aantrekkelijk zijn.

Binnen Ayurveda kijken we daarom niet alleen naar voedingsstoffen of naar wat ‘gezond’ is. Voeding heeft ook kwaliteiten. Eén daarvan is het verwarmende of verkoelende effect dat een voedingsmiddel op het lichaam kan hebben.

Wanneer we een maaltijd samenstellen, kunnen beide kwaliteiten daarin een plek hebben. De verhouding is alleen niet iedere dag en voor iedereen hetzelfde.

Verwarmende & verkoelende voeding niet alleen over temperatuur

Met verwarmend en verkoelend bedoelen we binnen Ayurveda niet simpelweg of iets warm uit de pan komt of koud uit de koelkast.

Een voedingsmiddel kan van nature een meer verwarmende of juist verkoelende kwaliteit hebben. Ook de bereiding, kruiden en combinatie met andere ingrediënten spelen mee.

Daarom is een lijst nooit het hele verhaal. Het is vooral een hulpmiddel om beter te leren kijken naar de kwaliteiten van je maaltijd.

Wat bepaalt wat jij nodig hebt?

In de oorspronkelijke blog worden vier factoren genoemd die meewegen: het seizoen, je constitutie, je huidige toestand en je leeftijd.

Op een warme zomerdag kan er bijvoorbeeld vanzelf meer behoefte zijn aan verkoelende kwaliteiten. In een koud seizoen kan warmte juist prettiger zijn. Maar ook jouw eigen constitutie en wat er op dit moment in je lichaam speelt veranderen die behoefte.

Dat is precies waarom Ayurveda niet zo goed past in één universele voedingslijst.

Je lichaam blijft onderdeel van het gesprek

De oorspronkelijke tekst geeft daar een eenvoudige aanwijzing bij: weet je niet goed welk effect een voedingsmiddel op jou heeft, eet het dan bewust en kijk wat je merkt.

Hoe voelt je buik? Hoe is je energie daarna? Voel je warmte, frisheid, zwaarte of juist lichtheid?

Niet ieder signaal hoeft meteen een conclusie te worden. Door vaker waar te nemen, leer je wel steeds beter herkennen welke kwaliteiten op een bepaald moment bij je passen.

Voorbeelden uit de oorspronkelijke lijst

De lijst uit mijn oorspronkelijke blog laat mooi zien dat verwarmend en verkoelend niet altijd hetzelfde is als wat we intuïtief op basis van temperatuur zouden verwachten.

Bij fruit staan onder de verkoelende voorbeelden onder andere appel, avocado, dadels, vijgen, donkere druiven, limoen, peer, granaatappel, frambozen en aardbeien. Onder de verwarmende voorbeelden staan onder andere rijpe banaan, abrikoos, kersen, cranberry, groene druiven, grapefruit, kiwi, citroen, sinaasappel, papaja, perzik, ananas en pruim.

Bij groenten worden onder andere asperge, biet, broccoli, kool, bloemkool, selderij, korianderblad, komkommer, sperziebonen, boerenkool, sla, okra, pastinaak, erwten, aardappel, rauwe spinazie, zomersquash en courgette als verkoelend genoemd. Verwarmende voorbeelden zijn artisjok, spruitjes, kliswortel, wortel, chili, maïs, paardenbloemblad, aubergine, prei, paddenstoelen, mosterdblad, olijven, ui, paprika, radijs, gekookte spinazie, wintersquash, tomaat en raap.

Ook bij peulvruchten, granen, noten en zuivel zie je beide kwaliteiten terug.

Peulvruchten, granen, noten en zuivel

In de bron staan adzukibonen, black-eyed peas, kikkererwten, rode linzen, mungbonen, pintobonen, tofu en witte bonen aan de verkoelende kant. Kidneybonen, bruine linzen, miso, navy beans, tempeh, tur dal en urad dal staan aan de verwarmende kant.

Bij granen worden amarant, gerst, haver, tarwepasta, quinoa, basmatirijst, tapioca en tarwe als verkoelend genoemd. Boekweit, maïs, gierst, zilvervliesrijst, rogge, seitan en spelt staan in de verwarmende kolom.

Bij noten is het verschil soms zelfs afhankelijk van de bereiding: geweekte en gepelde amandelen staan verkoelend vermeld, terwijl amandelen met vlies als verwarmend worden genoemd. Kokos staat eveneens aan de verkoelende kant; paranoten, cashews, macadamia, pinda’s, pecannoten, pijnboompitten, pistachenoten en walnoten aan de verwarmende kant.

Bij zuivel noemt de bron karnemelk, koeienmelk, geitenmelk, ghee en zelfgemaakte yoghurt als verkoelend. Boter, kaas, zure room en kant-en-klare yoghurt worden als verwarmend ingedeeld.

Een lijst is geen dieet

Het belangrijkste is wat mij betreft niet dat je deze lijsten uit je hoofd leert.

Ze zijn ook niet bedoeld om vervolgens alleen nog maar ‘verkoelend’ of juist ‘verwarmend’ te gaan eten. De oorspronkelijke blog begint juist met het idee dat een gebalanceerde maaltijd beide kwaliteiten kan bevatten.

Hoeveel van iedere kwaliteit passend is, verandert met jou mee.

Kijk naar de hele maaltijd

Dat sluit mooi aan bij de eerdere blogs over Agni en constitutie. Een los voedingsmiddel vertelt nooit het hele verhaal.

Een gerecht bestaat uit verschillende ingrediënten, smaken, vetten en kruiden. Je bereidt het op een bepaalde manier, eet het in een bepaald seizoen en jouw lichaam bevindt zich op dat moment in een bepaalde toestand.

Ayurvedisch eten gaat daardoor veel minder over een perfecte lijst en veel meer over leren combineren en waarnemen.

Van regels naar voelen

Misschien is dat wel de belangrijkste rode draad door deze hele serie.

Je hoeft niet nóg een systeem te vinden dat je precies vertelt wat je wel en niet mag eten. Ayurveda kan juist een taal worden waarmee je beter leert kijken naar wat je lichaam aangeeft.

Warm of verkoelend. Zwaar of licht. Droog of olieachtig. Veel of weinig. En steeds opnieuw: wat past nu?

Dat maakt voeding niet ingewikkelder. Het kan het juist weer persoonlijk maken.

Fruit

Groentes

Bonen

Granen

Noten

Zuivel