Wat neem je de hele dag in? Ayurveda over je vijf zintuigen

Soms voel je ineens hoe fijn het is om buiten te zijn. De wind op je huid, het geluid van vogels, de geur van het bos of de zee. Alsof er vanzelf iets zachter wordt.

We denken bij voeding meestal aan wat er op ons bord ligt. Maar vanuit Ayurveda nemen we de hele dag door veel meer tot ons. Via onze ogen, oren, neus, mond en huid komt voortdurend informatie binnen.

Ook dat moet verwerkt worden.

Daarom vind ik de vijf zintuigen zo'n mooie ingang om naar gezondheid en dagelijks ritme te kijken. Niet als nóg iets wat je goed moet doen, maar als een uitnodiging om eens op te merken: waarmee voed ik mezelf eigenlijk de hele dag?

Je zintuigen zijn voortdurend aan het ontvangen

Zien, horen, ruiken, proeven en aanraken verbinden ons met de wereld om ons heen. Vaak staan we nauwelijks stil bij hoeveel informatie we via onze vijf zintuigen binnen krijgen.

Een scherm vanaf het moment dat je wakker wordt. Verkeer. Muziek. Gesprekken. Geuren. Eten. Aanraking. Meldingen op je telefoon. Alles komt binnen.

Binnen Ayurveda wordt niet alleen gekeken naar wat je eet, maar ook naar hoe je je zintuigen gebruikt en welke indrukken je voortdurend tot je neemt.

Dat sluit ook aan bij het thema van de eerste Yukti Talks-aflevering, ‘Leven volgens je natuurlijke cycli’: weer leren kijken naar het ritme waarin je leeft, in plaats van alleen maar doorgaan omdat de dag dat van je lijkt te vragen.

Te veel, te weinig of niet passend

In de oorspronkelijke Engelse blog wordt onderscheid gemaakt tussen overmatig gebruik, te weinig gebruik en een gebruik van de zintuigen dat niet goed bij je past.

Overmatig gebruik herkennen we waarschijnlijk allemaal. Uren naar een scherm kijken. De hele dag geluid om je heen. Blijven eten terwijl je eigenlijk al verzadigd bent. Geen enkel moment waarop er even niets binnenkomt.

Maar het tegenovergestelde kan ook. De hele dag binnen zitten terwijl je merkt hoe goed buitenlucht en daglicht je doen. Steeds dezelfde smaken eten. Nauwelijks aanraking of beweging ervaren.

Het gaat dus niet om zo min mogelijk prikkels. Het gaat om passend gebruik: genoeg om je te voeden, zonder je systeem voortdurend te overspoelen.

Wat zien je ogen de hele dag?

Onze ogen krijgen tegenwoordig ongelooflijk veel te verwerken. Niet alleen de wereld om ons heen, maar ook nieuws, sociale media, advertenties, video's en schermen.

Merk eens op wat er gebeurt wanneer je daar iets anders tegenover zet. Naar buiten kijken. Groen zien. Een zonsondergang. Bloemen op tafel. Een ruimte waarin je ogen niet overal iets hoeven te volgen.

Je hoeft daar geen ingewikkelde oefening van te maken. Alleen al bewust worden van wat je ogen gedurende een dag 'eten' kan iets veranderen.

Wat horen je oren?

Hetzelfde geldt voor geluid.

Misschien staat er bijna altijd iets aan: een podcast, muziek, televisie, verkeer of gesprekken om je heen. Zelfs prettige geluiden blijven informatie die verwerkt moet worden.

Stilte kan daarom net zo voedend zijn als muziek. En natuurlijke geluiden - wind, regen, vogels, water - kunnen een heel andere kwaliteit hebben dan het voortdurende geluid van een drukke omgeving.

De vraag is niet welk geluid goed of fout is. De vraag is: hoe voelt mijn systeem nadat ik hier een tijd naar heb geluisterd?

Geur brengt je heel snel ergens naartoe

Geur kan onmiddellijk een herinnering of gevoel oproepen. De geur van regen, eten dat vroeger thuis werd gekookt, een kruid, bloemen of de zee kan je in één moment ergens anders brengen.

In de oorspronkelijke blog wordt geur daarom gebruikt als voorbeeld van hoe krachtig zintuiglijke input kan zijn.

Je kunt daar heel eenvoudig mee spelen. Welke geuren geven jou een gevoel van rust, frisheid of vertrouwdheid? En welke geuren merk je nauwelijks meer op omdat ze de hele dag om je heen zijn?

Proeven is meer dan ‘gezond eten’

Bij smaak komen we weer terug bij voeding.

Ayurveda onderscheidt zes smaken: zoet, zuur, zout, scherp, bitter en wrang. Niet iedere maaltijd hoeft een perfect rekensommetje te worden, maar variatie in smaak helpt om eten weer werkelijk te ervaren in plaats van alleen te beoordelen als gezond of ongezond.

Dat sluit mooi aan bij de vorige blog: wanneer je steeds meer producten schrapt, kan eten steeds smaller worden. Terwijl Ayurveda juist uitnodigt om te kijken naar kwaliteit, bereiding, combinatie en wat je lichaam werkelijk nodig heeft.

Aanraking: iets wat we gemakkelijk vergeten

Onze huid is voortdurend in contact met de wereld. Kleding, water, warmte, kou, een omhelzing, de grond onder je voeten.

Binnen Ayurveda heeft aanraking daarom ook een duidelijke plek. Abhyanga - jezelf met warme olie masseren - is daar een bekend voorbeeld van.

Maar ook zonder een uitgebreid ritueel kun je aanraking bewuster ervaren. Een warme douche. Met blote voeten lopen. Je handen even op je buik leggen. Een kind tegen je aan voelen zitten.

Soms zit voeding niet in iets wat je moet toevoegen, maar in iets wat je weer bewust voelt.

Waarom verlangen we soms zo naar de natuur?

Misschien verklaart dit ook een deel van dat herkenbare verlangen om naar het bos, de zee of de bergen te gaan.

Daar verandert niet alleen wat je ziet. Ook het geluid, de geur, de lucht op je huid en vaak zelfs het tempo waarin je beweegt veranderen mee.

Je hele zintuiglijke omgeving wordt anders.

En misschien is dat waarom zo'n moment buiten soms voelt alsof je eindelijk weer even kunt zakken.

Je natuurlijke ritme begint ook bij wat je binnenlaat

Leven volgens je natuurlijke ritme gaat daarom niet alleen over hoe laat je eet of naar bed gaat. Het gaat ook over leren voelen wanneer iets genoeg is.

Genoeg scherm. Genoeg geluid. Genoeg gesprekken. Genoeg eten. Maar óók: heb ik genoeg buitenlucht gehad? Genoeg verschillende smaken? Genoeg aanraking? Genoeg momenten waarop mijn aandacht nergens naartoe hoeft?

Je hoeft je zintuigen niet perfect te beschermen en je hoeft ook niet in stilte in een bos te gaan wonen.

Begin gewoon eens met waarnemen.

Wat komt er vandaag allemaal bij mij binnen? En hoe voel ik me daarna?

Misschien is dat één van de eenvoudigste manieren om weer iets dichter bij je eigen ritme te komen.